Charter Sözleşmesi Tipleri: Bareboat, Time, Voyage
Charter sözleşmeleri tek bir şablon değil — üç farklı yapı var. Her birinin risk dağılımı, sorumluluk paylaşımı ve gelir profili farklıdır. Finansman tarafından da değerleri farklıdır. Bu rehber üç charter tipini ve finansmana etkilerini anlatır.
Bu rehberin kapsamı
- Üç charter sözleşmesi tipi
- Her tipte sorumluluk ve risk dağılımı
- Tipik kullanım alanları (yat, ticari)
- Finansman tarafından bakış (en güçlü gelir hangisi)
- Tipik sözleşme klozları
Not: Bu sayfa eğitici amaçlıdır. Hukuki danışmanlık yerine geçmez — projenize özel sözleşme için hukuk müşaviri ve broker'ınızla çalışmanız gerekir.
Üç charter tipi — özet
| Tip | Mürettebat | Yakıt | Bakım | Sigorta | Süre | |---|---|---|---|---|---| | Bareboat | Kiracı | Kiracı | Kiracı | Kiracı | Ay / yıl | | Time charter | Sahip | Kiracı | Sahip | Sahip | Ay / yıl | | Voyage charter | Sahip | Sahip | Sahip | Sahip | Tek yolculuk |
Bareboat charter
Tanım: Tekne mürettebatsız, bakımsız, sigortasız kiralanır. Kiracı yatın operasyonel + finansal sorumluluğunu tamamen üstlenir — sanki kendi yatıymış gibi.
Kullanım:
- Ticari ship-owner → operasyon şirketine uzun vadeli kira
- Süperyat segmenti → özel sahip / fon → yat yönetim şirketi
- Tonaj sahibi operasyondan çıkmak + sermayesini geri almak isterse
Risk profili:
- Sahip için: düşük operasyonel risk, sabit gelir
- Kiracı için: yüksek operasyonel risk, esneklik
Time charter
Tanım: Tekne mürettebatlı + bakımlı + sigortalı kiralanır. Kiracı sadece yakıt + liman ücretleri + cargo yönetimi. Süre belirli (ay / yıl bazında).
Kullanım:
- Yat tarafında crewed charter (mürettebatlı charter) modeli
- Ticari tarafta operatöre uzun vadeli kira
- Spot pazarın belirsizliğinden kaçmak için
Risk profili:
- Sahip için: orta operasyonel risk (mürettebat + bakım sorumlu)
- Kiracı için: orta operasyonel risk (yakıt + lojistik)
Voyage charter
Tanım: Tek bir yolculuk için kiralama. Her şey sahipte — mürettebat, yakıt, bakım, sigorta. Kiracı sadece kargosunu taşıtır (ticari) veya yolculuğu alır (yat).
Kullanım:
- Ticari tarafta spot pazar — kuru yük, tanker
- Yat tarafında günlük / haftalık kısa charter
- Tek seferlik yolculuk
Risk profili:
- Sahip için: tüm operasyonel risk
- Kiracı için: sadece kargo / yolculuk riski
Finansman tarafından bakış
Finansman sağlayıcı charter sözleşmesini gelir akışı kalitesi açısından değerlendirir.
Bareboat → en güçlü
- Uzun vadeli + sabit kira
- Sahip için öngörülebilir gelir
- Repayment planı kiraya kolayca yaslanır
- Bankalar için finansman değeri yüksek
Time charter → orta-güçlü
- Belirli süreli + sabit gelir
- Mürettebat / bakım operasyon yükü sahipte
- Repayment yıllık ortalamayla yapılır
- İyi finansman değeri
Voyage charter → en zayıf
- Tek seferlik, sürekli yenilenmeli
- Spot pazar volatilitesi maruz
- Repayment planı için zayıf güvence
- Finansman için sadece operatörün geçmişine bakılır
Bu yüzden ticari ship-owner'lar genelde time veya bareboat charter altında geliri güvence altına alıp finansman alır. Sadece spot pazarda olan ship-owner finansman zorlanır.
Tipik sözleşme klozları
Charter sözleşmesinde dikkat edilecek noktalar (tip farketmez):
1. Süre + opsiyon
- Kira süresi
- Uzatma opsiyonu (kiracının hakkı)
- Erken iptal şartları
2. Hire rate + ödeme
- Günlük / aylık hire rate
- Ödeme tarihi (genelde aylık avans)
- Geç ödeme cezaları
3. Sorumluluk dağılımı
- Sigorta sorumluluğu
- Bakım sorumluluğu
- Yakıt sorumluluğu
4. Off-hire klozu
- Tekne arızalıysa hire ödenir mi?
- Off-hire bildirimi
- Onarım sonrası tekrar başlatma
5. Sigorta + indemnity
- Hangi taraf hangi sigortayı tutar
- P&I sorumluluğu
- İndemnity (zarar tazmin) klozları
6. Termination
- Hangi durumlarda sözleşme sona erer
- İhlal halinde geri alım
- Tekne sahibine geri verilme prosedürü
7. Arbitration
- Uyuşmazlık çözüm yeri (genelde Londra)
- Tabi olduğu hukuk
Standart şablonlar
Charter sözleşmesi tarafında BIMCO şablonları yaygındır:
- NYPE 93 — time charter (kuru yük, container)
- GENTIME — modern time charter
- BIMCO Barecon — bareboat charter
- GENCON 22 — voyage charter
Yat tarafında daha az standardize — broker'lar custom drafting kullanır, ama temeller BIMCO yapısından gelir.
Sık sorulan sorular
Yat tarafında en yaygın charter tipi hangisidir?
Time / crewed charter — yat mürettebatla birlikte kiralanır, müşteri sadece yakıt + liman + provision öder. Bareboat yat tarafında daha az; voyage charter haftalık özel turlar.
Bareboat sözleşmesi sahip için riskli mi?
Operasyonel risk düşük (kiracıda). Asıl risk: kiracının yatı iyi durumda iade etmemesi. Bu yüzden sözleşmede sigorta + indemnity + iade muayene klozları kritik.
Voyage charter ile finansman alınır mı?
Tek başına zayıf. Operatörün 3-5 yıllık geçmişi + spot pazar performansı olursa banka değerlendirir. Time / bareboat sözleşmesi yoksa equity oranı artar.
Charter geliri vergiye nasıl tabi?
Bayrak + sahip ülkesi belirler. Türk bayrağı + Türk sahip → Türk vergi rejimi; uluslararası yapıda farklı düzenlemeler. Vergi danışmanı ile değerlendirme gerekir.
Charter sözleşmesi imzalanırken broker rol nedir?
Broker iki tarafı buluşturur, müzakereyi yönetir, sözleşme şablonunu sunar. Komisyon genelde charter ücretinden alınır (sahibin tarafından ödenir, kiracı tarafından yansıtılır).
İlgili konular
- Charter Operatörü Finansmanı — pillar
- Charter gelir modeli
- Charter operasyon maliyeti
- Bareboat charter (sözlük)
Projenizi konuşmak için: doğru charter yapısı + finansman koordinasyonunu birlikte planlayalım. İletişim formundan ulaşın.
