İade Garantisi (refund guarantee): Yeni İnşanın Kritik Koruması

Bir tekne ya da gemi tersanede yapılırken, sahip her dilim ödediğinde tersane riski taşır. Tersane iflas ederse, teslim yapamazsa veya sözleşmeyi bozarsa ne olur? İade garantisi bu sorunun cevabıdır. Yeni inşa dünyasında olmazsa olmaz bir araçtır.

Bu rehberin kapsamı

İade garantisi nedir, nasıl çalışır
Hangi banka tarafından verilir
Tipik şartları + kapsamı
Sahip + banka tarafından nasıl kullanılır
Türk vs. uluslararası tersaneler

Not: Bu sayfa bilgi verme amaçlıdır. Spesifik komisyon, tutar veya banka önerisi vermiyoruz — her proje + tersane + finansman kombinasyonu farklı.

İade garantisi nedir?

Türkçede yaklaşık karşılığı "geri ödeme garantisi" veya "avans iadesi garantisi". Tersaneye dilim ödemesi yapılırken, tersanenin bankası sahibe şu sözü verir:

"Tersane sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüğünü yerine getirmezse, ödenen avansı sana iade ederim."

Bu yapıyla sahibin riski şuna düşer: parayı bir günde kaybetmek yerine, tersane yükümlülüğünü yerine getiremezse banka geri öder.

Garanti yalnızca tersanenin iflasına karşı değildir. Ödeme gücü yerinde bir tersane bile peşin alınan avansı amacı dışında kullanabilir ya da teslimi sürüncemede bırakabilir. İade garantisi bu durumlarda da ödenen avansı korur.

Nasıl çalışır?

Tipik akış:

Sözleşme imzası → fiyat + dilim ödemeleri belirlenir
İade garantisi taslağı → tersanenin bankası ile koordinasyon
Birinci dilim ödeme öncesi: tersanenin bankası iade garantisi mektubunu sahibe verir
Sahip dilimi öder → tersaneye geçer
Her sonraki dilim öncesi: iade garantisi yenilenir / tutar artırılır
Tersane yükümlülüğünü yerine getiremezse: sahip bankaya başvurur → banka ödenen tutarı sahibe iade eder
Teslim olursa: iade garantisi kapanır (artık tekne mevcut)

Kim verir?

İade garantisini tersanenin bankası verir — sahibin bankası değil. Mantığı:

Sahip zaten tersaneye para veriyor
Banka tersaneyi tanıyor (yıllardır kredi vermiş, kredi notunu biliyor)
Banka tersaneye verdiği garantiyi tersane bilançosundan teminat altına alıyor

Tipik iade garantisi veren bankalar:

Çin tersaneleri için: China Exim Bank, Bank of China, ICBC, vs.
Avrupa tersaneleri için: KfW IPEX (Almanya), DnB (Norveç), HSBC, BNP Paribas
Türk tersaneleri için: Türk bankaları (proje bazlı) veya uluslararası destekli yapılar
Süperyat tersaneleri için: sıklıkla genel banka + sınıflandırma kuruluşu (class society) uyumu

Tipik şartları

1. Tutar

Genelde ödenen avansın tamamı + bazen faiz
Bazı yapılarda sözleşme fiyatının belirli yüzdesi

2. Süre

Her dilim ödendikçe banka mektubu yenilenir
Toplam süre: sözleşme + teslim süresi + ödemesiz dönem (grace period)
Teslim onaylanınca kapanır

3. Geri çağırma şartları

Sahip iadeye hangi durumlarda başvurabilir:

Tersane iflas ederse
Tersane teslim tarihinde teslim edemezse (mücbir sebep dışı)
Tersane sözleşmeyi ciddi şekilde ihlal ederse
Tersane ödeme gücü yerinde olsa bile avansı amacı dışında kullanır veya teslimi sürekli geciktirirse
Teslim öncesi yapı esaslı olarak teknik şartnameye (spec) uymazsa

4. Veren banka kalitesi

Sahip için kritik: iade garantisini veren banka güçlü olmalı. Tersane ile aynı ülkede zayıf bir banka → kriz halinde tahsil zor. Uluslararası, yatırım yapılabilir notlu (investment grade) banka → güvenli.

Sahip + banka tarafından nasıl kullanılır

Sahip perspektifi

İade garantisi olmadan dilim ödenmez
Veren banka kalitesi denetlenir
Mektup şartları (kapsam, geri çağırma şartları) kontrol edilir
Her dilim öncesi mektup yenileme kontrolü

Finansman bankası perspektifi

Sahibe kredi veren banka da iade garantisini teminat olarak alır:

İade garantisi sahip tarafından bankaya temlik edilir (assignment)
Tersane yükümlülüğünü yerine getiremezse → banka doğrudan iadeye başvurur
Bu yapı bankayı tersane kredi riski'nden korur
Bankanın yapı içindeki riski sadece sahip kredi riski'ne düşer

Türk vs. uluslararası tersaneler

Çin / Kore tersaneleri

İade garantisi kültürü çok güçlü
Devlet bankaları (Exim Bank vb) standart oyuncular
Mektup yapısı çok deneyimli, finansman bankaları aşina
Yat tarafında daha az, ticari tonajda baskın

Avrupa tersaneleri

Profesyonel iade garantisi yapısı
Yatırım yapılabilir notlu bankalar veriyor
Süperyat ve özel projeler için yaygın

Türk tersaneleri

İade garantisi mümkün, ama yapı projeye özgü
Türk bankaları ile koordinasyon
Uluslararası finansman varsa: Türk banka + uluslararası reasürans yapısı mümkün
Proje boyutu + tersane sicili → bankanın iştahı belirlenir

Tipik tuzaklar

Zayıf banka iade garantisi veriyor → kriz halinde tahsil zor
Mektup kapsamı dar → sahip haklı olduğu halde tahsil edemez
Yenileme planı eksik → bir dilim ödenirken garanti süresi dolmuş
Geri çağırma şartları muğlak → tersane savunmaya geçer, iş davaya kalır
Finansman bankası temlik istemiyor → sahip riski kendi taşır (yapı eksik kalır)

Sık sorulan sorular

İade garantisi komisyonu kim öder?

Tersane öder — kendi bankasına. Sahip doğrudan ödeme yapmaz, ama bu komisyon sözleşme fiyatına yansır.

İade garantisi olmadan yeni inşa sözleşmesi imzalanır mı?

Profesyonel projelerde hayır — risk çok yüksek. Küçük projelerde ya sahip riski üstlenir ya da emanet hesabı (escrow) + teminat (bond) yapısı kurulur.

İade garantisini tahsil etmek ne kadar sürer?

Mektup şartlarına bağlı. İlk talepte ödemeli (on-demand) garanti ise: sahip talep verir, banka 30 gün içinde öder. Şartlı (conditional) garanti ise: anlaşmazlık, hakem süreci, aylar / yıllar.

Sahip için kritik: ilk talepte ödemeli (on-demand) garanti tercih edilmeli.

İade garantisi tüm dilimleri kapsar mı?

Tipik yapı evet — her ödenen dilim eklenir. Ama her proje farklı; bazı yapılarda sadece belirli dilimler kapsanır. Mektubu okuyup teyit etmek şart.

Türk tersanesinde yeni inşa yapsam Türk bankası iade garantisi veriyor mu?

Veriyor, ama yapı projeye özgü. Tersanenin Türk bankası ile kredi ilişkisi varsa o banka veriyor; uluslararası finansman varsa o yapı içine entegre ediliyor. Proje öncesi finansman danışmanı ile değerlendirilmeli.

İlgili konular

Projenizi konuşmak için: iade garantisi yapısı + finansman koordinasyonunu birlikte planlayalım. İletişim formundan ulaşın.